Taşınabilir yangın söndürme cihazları, yangın henüz başlangıç aşamasındayken itfaiye gelene kadar durumu kontrol altına almak için kullanılan ilk müdahale araçlarıdır. Ancak sahada yapılan yangın tüpü kullanımı hataları, yangını söndürmek bir yana büyütebilir ve müdahale eden kişiyi tehlikeye atabilir. Tatbikatlarda en sık gözlenen durum, cihazın elde olmasına rağmen doğru ajanın, doğru mesafenin ve doğru tekniğin bilinmemesidir.

Bu yazıda uygulamalı eğitimlerde karşılaştığımız hataları; söndürücü seçimi, PASS tekniği, mesafe ve rüzgar yönü, kapalı alan riskleri ve bakım-yerleşim başlıkları altında topladık. Her başlıkta hatanın neden tehlikeli olduğunu ve doğru uygulamayı birlikte açıklıyoruz.

Hata 1: Yangın Sınıfına Uygun Olmayan Söndürücü Seçimi

Her söndürücü her yangına uygun değildir. Cihaz etiketinde, TS EN 3 standardına göre hangi yangın sınıflarında kullanılabileceği piktogramlarla gösterilir. Yanlış ajan seçimi hem etkisiz kalabilir hem de yeni bir tehlike yaratabilir: yanan yağa su sıkmak alevin çevreye saçılmasına, enerjili bir panoya su bazlı cihazla müdahale etmek elektrik çarpmasına yol açabilir.

Söndürücü tipiUygun olduğu yangınlarDikkat edilmesi gerekenler
Kuru kimyevi tozlu (KKT, ABC)A, B, C sınıfıKapalı alanda görüşü kapatır; elektronik ekipmanda korozif kalıntı bırakır.
Karbondioksit (CO2)B sınıfı ve enerjili elektrik ekipmanıKalıntı bırakmaz; dar alanda oksijeni azaltır, boru ağzı çok soğur.
KöpüklüA ve B sınıfıEnerjili ekipmanda üretici onayı olmadan kullanılmamalıdır.
Islak kimyasalF sınıfı (pişirme yağları), A sınıfıEndüstriyel mutfaklar için tasarlanmıştır.
D sınıfı özel tozYanıcı metallerMetal türüne özel toz seçilmelidir.

Kuru kimyevi toz çok etkili bir ajandır; ancak elektrik panosu, sunucu odası veya CNC kontrol ünitesi gibi ortamlarda nem ile birleşerek korozif bir kalıntı bırakır ve elektronik kartlarda kalıcı hasara neden olabilir. Bu alanlarda CO2 söndürücüler tercih edilmeli, mümkünse müdahaleden önce enerji kesilmelidir. Yangın sınıflarının ayrıntılı açıklaması için A, B, C, D ve F tipi yangın sınıfları yazımıza bakabilirsiniz.

Hata 2: PASS Tekniğinin Uygulanmaması

Tetiğe basıp alevin en parlak ve en yüksek noktasına rastgele püskürtmek, en yaygın hatalardan biridir. Alevin kendisi değil, yanan maddenin yüzeyi hedef alınmalıdır. Uluslararası eğitim literatüründe doğru kullanım PASS (Pull, Aim, Squeeze, Sweep) kısaltmasıyla özetlenir:

  1. Çek (Pull): Mührü kopararak pimi hafifçe çevirip çekin. Pimi çekerken tetiğe bastırırsanız mekanizma sıkışabilir ve pim çıkmayabilir.
  2. Hedef al (Aim): Hortumu veya nozulu alevin tepesine değil, yanan maddenin bulunduğu tabana yöneltin. CO2 cihazlarında boru ağzını çıplak elle tutmayın.
  3. Sık (Squeeze): Tetiği kararlı ve sürekli basın. Kesik kesik basmak, zaten kısa olan boşalma süresini verimsiz kullanır.
  4. Süpür (Sweep): Nozulu yanan yüzeyin tabanında sağa-sola süpürerek, yakından uzağa doğru ilerleyin.
Boşalma süresi çok kısadır

6 kg kapasiteli tozlu bir söndürücü, modeline göre yalnızca 10-20 saniye içinde tamamen boşalır. İlk saniyeler yanlış hedefe harcanırsa ikinci bir şans genellikle olmaz. Bu nedenle teknik, gerçek cihazla ve gerçek ateş üzerinde uygulamalı olarak öğrenilmelidir.

Hata 3: Yanlış Mesafe, Rüzgar Yönü ve Kapalı Alan Riskleri

Açık alandaki yangınlarda rüzgarı arkaya almak temel kuraldır. Rüzgara karşı müdahale edildiğinde hem toz veya gaz alevin üzerine ulaşmaz hem de alev, ısı ve zehirli duman doğrudan müdahale eden kişiye yönelir. Kapalı alanlarda ise hava akımının yönü (açık kapılar, havalandırma) benzer şekilde dikkate alınmalıdır.

Mesafe de en az yön kadar önemlidir. Aleve çok yaklaşmak kıyafetlerin tutuşmasına ve radyant ısıya maruz kalmaya, çok uzakta durmak ise ajanın aleve ulaşmadan dağılmasına neden olur. Tozlu cihazlarda genellikle 2-3 metre civarında başlanıp yangın küçüldükçe yaklaşılması önerilir; CO2 cihazlarının etkili atış mesafesi daha kısadır. Kesin değer cihazın etiketinde ve kullanım talimatında yer alır.

  • Müdahaleye başlamadan önce arkanızda açık bir kaçış yolu olduğundan emin olun.
  • Yangına asla sırtınızı dönmeyin; söndürdükten sonra geri geri uzaklaşın ve yeniden alevlenmeyi izleyin.
  • Mümkünse iki kişi ve iki cihazla müdahale edin.

Kapalı alanda CO2 ve toz kullanımı

CO2 söndürücüler oksijen konsantrasyonunu düşürerek söndürme yapar. Küçük, havalandırması zayıf bir odada (ör. pano odası, arşiv) büyük miktarda CO2 boşaltmak, müdahale eden kişi için boğulma riski doğurur. Ayrıca gaz genleşirken boru ağzı ve hortum çok soğur; çıplak elle temas soğuk yanığa yol açabilir.

Tozlu cihazlar ise kapalı alanda kısa sürede görüşü sıfırlayabilir ve solunum yolunu tahriş edebilir. Bu nedenle kapalı alan müdahalelerinde çıkış kapısı arkada tutulmalı, müdahale sonrasında alan havalandırılmadan içeride kalınmamalıdır.

Hata 4: Müdahale Edilmemesi Gereken Yangına Müdahale Etmek

Taşınabilir söndürücüler başlangıç yangınları içindir. Aşağıdaki durumlarda müdahale yerine alarm verip tahliyeye geçmek doğru karardır:

  • Yangın, çıkış yolunu tehdit edecek şekilde yayılmışsa,
  • Ortamda yoğun duman nedeniyle görüş azalmışsa,
  • Yanan maddenin ne olduğu bilinmiyorsa veya patlama riski varsa (ör. basınçlı tüpler, solvent depoları),
  • İlk cihaz boşaldığı halde yangın küçülmüyorsa.

Müdahale kararı her zaman alarmın verilmesinden sonra gelir. "Önce söndüreyim, sonra haber veririm" yaklaşımı, başarısız bir müdahalede değerli dakikaların kaybedilmesine neden olur.

Hata 5: Bakımsız ve Yanlış Yerleştirilmiş Cihazlar

Doğru teknik, çalışmayan bir cihazı kurtarmaz. Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik, taşınabilir söndürücülerin kolay ulaşılabilir ve görünür yerlere, cihazın üst kısmı yerden yaklaşık 90 cm yüksekliği geçmeyecek şekilde yerleştirilmesini ve TS ISO 11602-2 esas alınarak bakımının yapılmasını öngörür. Sahada sık rastlanan eksikler şunlardır:

  • Manometre ibresinin kırmızı bölgede olması veya mührün kopuk olması,
  • Önüne palet, dolap veya malzeme konulmuş, görünmeyen cihazlar,
  • Son bakım tarihi geçmiş, etiketi silinmiş cihazlar,
  • Risk ile uyumsuz dağılım: elektrik odasında sadece tozlu cihaz, solvent deposunda yetersiz kapasite.

Söndürücüler, sprinkler ve yangın dolapları gibi sabit sistemlerin tamamlayıcısıdır. Sabit sistemlerin durumu için yangın söndürme tesisatı muayenesi ayrıca planlanmalıdır.

Hata 6: Müdahale Sonrasında Yapılan Hatalar

Alevin görünür şekilde sönmesi, olayın bittiği anlamına gelmez. Özellikle A sınıfı katı madde yangınlarında (kağıt, ahşap, ambalaj, tekstil) iç kısımlarda kor kalabilir ve dakikalar sonra yeniden alevlenme görülebilir. B sınıfı sıvı yangınlarında ise sıcak yüzeyler, buharlaşmaya devam eden yakıtı yeniden tutuşturabilir. Müdahale sonrasında en sık yapılan hatalar şunlardır:

  • Alanı izlemeden terk etmek: Yangın söndükten sonra bir süre alanın başında kalınmalı, gerekirse ikinci bir cihaz hazırda tutulmalıdır.
  • Kullanılmış tüpü yerine asmak: Birkaç saniye bile kullanılmış bir söndürücü basıncını kaybetmiş sayılır. Yerine asılırsa bir sonraki olayda çalışmayabilir. Cihaz yedeği konularak servise gönderilmelidir.
  • Olayı raporlamamak: Küçük bir başlangıç yangını bile bir ramak kala olayıdır. Kök nedeni (arızalı kablo, sıcak iş, statik elektrik vb.) araştırılmazsa aynı olay tekrar yaşanabilir.
  • Dumanlı alanda temizliğe başlamak: Yanma ürünleri ve söndürme tozu solunum yolunu tahriş eder. Alan havalandırılmadan ve gerekirse uygun solunum koruyucu kullanılmadan temizliğe girilmemelidir.

Kök Neden: Uygulamalı Eğitim Eksikliği

Yukarıdaki hataların neredeyse tamamı aynı kaynağa dayanır: çalışanların söndürücüyü daha önce hiç gerçek ateş üzerinde kullanmamış olması. Sınıf ortamında slayt üzerinden anlatılan PASS tekniği, stres altında hatırlanmaz. Çalışanların İş Sağlığı ve Güvenliği Eğitimlerinin Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik, yangın ve acil durum konularını temel eğitim içeriğinde sayar; İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik ise söndürme ekibindeki destek elemanlarının bu konuda eğitilmesini ve tatbikatlara katılmasını öngörür.

Etkili bir eğitimde her katılımcının en az bir kez gerçek cihazla, kontrollü bir yangın tavasında müdahale yapması, farklı söndürücü tiplerinin ağırlığını, sesini ve boşalma süresini deneyimlemesi hedeflenir. Bursa'daki çok vardiyalı üretim tesislerinde, gece vardiyasındaki çalışanların da bu uygulamaya dahil edilmesi ayrıca planlanmalıdır.

PRD TEST Olarak Nasıl Destek Veriyoruz?

Yangın tüpü kullanımı, sunumla değil uygulamayla öğrenilen bir beceridir. PRD TEST olarak verdiğimiz yangın eğitimi programlarında katılımcılar farklı söndürücü tiplerini kontrollü ateş üzerinde bizzat kullanır; doğru mesafe, rüzgar yönü ve PASS tekniği sahada pekiştirilir.

Eğitimlerin yanında söndürme tesisatlarının periyodik kontrolleri ve tatbikat planlaması konularında da işletmelere teknik destek sağlıyoruz. İhtiyacınıza uygun programı belirlemek için bizimle iletişime geçebilirsiniz.