Tesisi tanımayan, acil çıkışların yerini bilmeyen, makinelerin tehlike bölgelerinden ve forklift trafiğinin akışından habersiz bir çalışan, işyerindeki en yüksek risk grubunda yer alır. Saha deneyimleri ve kaza incelemeleri, işe yeni başlayan çalışanların ilk haftalarda ve aylarda kazaya karışma olasılığının belirgin şekilde daha yüksek olduğunu göstermektedir. Bu nedenle yeni personel işe giriş İSG eğitimi, hem yasal bir zorunluluk hem de kazaların önlenmesinde en etkili ilk adımdır.
Bu yazıda işe giriş eğitiminin yasal dayanağını, temel İSG eğitimi süre ve konularını, yasal eğitimin yanında verilmesi gereken işe özgü oryantasyonu ve en sık yapılan belgelendirme hatalarını ele alıyoruz.
Yasal Dayanak: 6331 Sayılı Kanun ve Eğitim Yönetmeliği
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, işverene çalışanların iş sağlığı ve güvenliği eğitimlerini almasını sağlama yükümlülüğü getirir. Kanuna göre bu eğitim özellikle işe başlamadan önce, çalışma yeri veya iş değişikliğinde, iş ekipmanının değişmesi halinde veya yeni teknoloji uygulanması halinde verilir. Eğitimler değişen ve ortaya çıkan yeni risklere uygun olarak yenilenir ve gerektiğinde düzenli aralıklarla tekrarlanır.
Kanunun öngördüğü diğer önemli kurallar şunlardır:
- Eğitimin maliyeti çalışanlara yansıtılamaz.
- Eğitimlerde geçen süre çalışma süresinden sayılır; eğitimin mesai dışında yapılması halinde bu süreler fazla çalışma olarak değerlendirilir.
- Tehlikeli ve çok tehlikeli sınıfta yer alan işlerde, yapacağı işle ilgili mesleki eğitim aldığını belgeleyemeyen kişiler o işte çalıştırılamaz.
- Geçici iş ilişkisi kurulan işverenden işçi talep eden işveren, çalışanların eğitimini sağlamakla yükümlüdür.
Uygulamanın ayrıntıları Çalışanların İş Sağlığı ve Güvenliği Eğitimlerinin Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik ile belirlenmiştir. Yönetmelik eğitim konularını, asgari süreleri, tekrar periyotlarını ve belgelendirme esaslarını düzenler.
Temel İSG Eğitimi Süreleri ve Tekrar Periyotları
Temel İSG eğitiminin asgari süresi ve tekrarlanma sıklığı, işyerinin tehlike sınıfına göre belirlenir:
| Tehlike sınıfı | Asgari eğitim süresi | Tekrar periyodu |
|---|---|---|
| Az tehlikeli | En az 8 saat | En az 3 yılda bir |
| Tehlikeli | En az 12 saat | En az 2 yılda bir |
| Çok tehlikeli | En az 16 saat | En az yılda bir |
İşyerinin tehlike sınıfı, İş Sağlığı ve Güvenliğine İlişkin İşyeri Tehlike Sınıfları Tebliği'ndeki NACE koduna göre belirlenir. Bursa'daki metal işleme, döküm ve otomotiv yan sanayi işletmelerinin önemli bir kısmı tehlikeli veya çok tehlikeli sınıfta yer aldığından, bu tesislerde eğitim süreleri ve tekrar sıklığı da buna göre planlanmalıdır.
Yönetmelik uyarınca iş kazası geçiren veya meslek hastalığına yakalanan çalışana, işe dönüşünde kazanın veya hastalığın sebepleri, korunma yolları ve güvenli çalışma yöntemleri hakkında ilave eğitim verilir. Herhangi bir sebeple altı aydan fazla işten uzak kalan çalışana da işe başlamadan önce bilgi yenileme eğitimi verilmesi gerekir.
Temel Eğitim Hangi Konuları Kapsar?
Yönetmeliğin ekinde yer alan eğitim konuları dört ana başlık altında toplanır:
- Genel konular: Çalışma mevzuatı ile ilgili bilgiler, çalışanların yasal hak ve sorumlulukları, işyeri temizliği ve düzeni, iş kazası ve meslek hastalığından doğan hukuki sonuçlar.
- Sağlık konuları: Meslek hastalıklarının sebepleri, hastalıktan korunma prensipleri, biyolojik ve psikososyal risk etmenleri, ilk yardım.
- Teknik konular: Kimyasal, fiziksel ve ergonomik risk etmenleri; elle kaldırma ve taşıma; parlama, patlama, yangın ve yangından korunma; iş ekipmanlarının güvenli kullanımı; ekranlı araçlarla çalışma; elektrik tehlikeleri; iş kazalarının sebepleri; güvenlik ve sağlık işaretleri; kişisel koruyucu donanım kullanımı; tahliye ve kurtarma.
- Diğer konular: İşyerinin faaliyetine ve risk değerlendirmesine göre belirlenen ek konular.
Sağlık konuları işyeri hekimi, teknik konular ise iş güvenliği uzmanı tarafından ele alınır. Eğitim programı, işyerinin risk değerlendirmesi sonuçları esas alınarak hazırlanmalıdır.
Yasal Eğitimin Ötesinde: İşe Özgü Oryantasyon
Temel İSG eğitimi genel bir çerçeve sunar; ancak yeni çalışanın ilk gün sahada karşılaşacağı somut riskleri öğrenmesi için işe ve tesise özgü bir oryantasyon gereklidir. Etkili bir oryantasyon programı şu adımlardan oluşur:
- Tesis turu: Acil çıkışlar, toplanma alanı, yangın dolapları, ilk yardım dolapları, yaya yolları ve forklift trafiğinin yoğun olduğu bölgeler yerinde gösterilir.
- Göreve özgü risk bilgilendirmesi: Çalışanın görev yapacağı bölümün risk değerlendirmesindeki önemli tehlikeler ve kontrol önlemleri anlatılır.
- Ekipman eğitimi: Kullanacağı makine ve iş ekipmanlarının güvenli kullanım talimatları, acil durdurma butonlarının yeri ve koruyucuların işlevi uygulamalı olarak gösterilir.
- KKD teslimi ve eğitimi: Göreve uygun kişisel koruyucu donanımlar zimmetle teslim edilir; doğru kullanım ve bakım anlatılır.
- Acil durum rolleri: Yangın, deprem ve tahliye durumunda ne yapacağı, kime haber vereceği açıklanır.
- Usta-çırak eşleştirmesi: İlk haftalarda deneyimli bir çalışan yeni personele rehberlik eder ve gözlem yapar.
- Anlaşılırlık kontrolü: Eğitim sonunda kısa bir değerlendirme veya uygulamalı gösterim ile çalışanın bilgileri doğru anlayıp anlamadığı kontrol edilir.
Yeni personelin ilk iki haftasında, yüksek riskli işlere (EKED gerektiren bakım, yüksekte çalışma, kaldırma operasyonları) tek başına görevlendirilmemesi için yazılı bir kısıtlama listesi oluşturun ve bölüm sorumlularıyla paylaşın.
Temel eğitimin neden bir formaliteden ibaret olmaması gerektiğini temel İSG eğitimi neden sadece bir prosedür değildir yazımızda ayrıntılı olarak ele aldık.
İşe Giriş Sağlık Muayenesi ile Birlikte Planlama
6331 sayılı Kanun, tehlikeli ve çok tehlikeli sınıfta yer alan işlerde çalışacakların işe girişlerinde, yapacakları işe uygun olduklarını belirten sağlık raporu olmadan işe başlatılmamasını öngörür. Uygulamada işe giriş sağlık muayenesi, temel İSG eğitimi, oryantasyon ve KKD teslimi aynı işe alım akışı içinde planlandığında hiçbir adım atlanmaz. İnsan kaynakları, İSG birimi ve bölüm sorumlusu arasında paylaşılan bir işe giriş kontrol listesi bu koordinasyonu kolaylaştırır.
Belgelendirme ve En Sık Yapılan Hatalar
Denetimlerde ve kaza sonrası incelemelerde "eğitim verildi" beyanı yeterli değildir; eğitimin kayıtla kanıtlanması gerekir. Eğitim sonunda katılım belgesi düzenlenir; eğitim konuları, süresi, tarihi, eğitimcinin ve katılımcının imzası eğitim kayıtlarında yer alır ve çalışanın kişisel dosyasında saklanır.
- Eğitimin işe başladıktan haftalar sonra verilmesi: Toplu eğitim tarihini beklemek için yeni personelin eğitimsiz çalıştırılması.
- Süre eksikliği: Tehlike sınıfının gerektirdiği saatin altında eğitim verilmesi.
- Genel içerik: İşyerine özgü risklerin, ekipmanların ve acil durum planının eğitimde yer almaması.
- Alt işveren çalışanlarının unutulması: Asıl işverenin sahasında çalışan alt işveren personelinin işyerine özgü bilgilendirmeden geçirilmemesi.
- Anlaşılırlığın ölçülmemesi: Özellikle dil veya okuryazarlık engeli bulunan çalışanlarda eğitimin anlaşılıp anlaşılmadığının kontrol edilmemesi.
Eğitim yükümlülüğüne aykırılık, 6331 sayılı Kanun kapsamında yeniden değerleme oranıyla her yıl güncellenen idari para cezalarına konu olabilir. Daha önemlisi, eğitimsiz bir çalışanın karıştığı kazada işveren kusuru belirgin şekilde ağırlaşır.
Özel Politika Gerektiren Çalışan Grupları
6331 sayılı Kanun, gebe veya emziren kadınlar, genç çalışanlar, engelli çalışanlar ve yaşlılar gibi özel politika gerektiren grupların risklerinin ayrıca değerlendirilmesini ister. İşe giriş sürecinde bu grupların belirlenmesi, eğitim ve görevlendirme planını doğrudan etkiler:
- Genç çalışanlar ve stajyerler: Deneyim eksikliği ve risk algısının düşük olması nedeniyle daha yakın gözetim ve sınırlı görev tanımı gerekir; çalıştırılamayacakları işler mevzuatla sınırlandırılmıştır.
- Yabancı uyruklu çalışanlar: Eğitimin anlaşılabilir bir dilde veya tercüman desteğiyle verilmesi, uyarı işaretlerinin piktogramla desteklenmesi önemlidir.
- Engelli çalışanlar: Acil durum tahliyesinde kendilerine yardım edecek kişiler önceden belirlenmeli, çalışma alanı ve kaçış güzergâhı buna göre planlanmalıdır.
- Gebe veya emziren çalışanlar: Görev yerindeki kimyasal, fiziksel ve ergonomik riskler işyeri hekimiyle birlikte değerlendirilmelidir.
Bu değerlendirmelerin işe giriş kontrol listesinde yer alması, bireysel risklerin gözden kaçmasını önler ve yapılan düzenlemelerin kayıt altına alınmasını sağlar.
PRD TEST Olarak Nasıl Destek Veriyoruz?
Temel İSG eğitimlerimizi işyerinizin tehlike sınıfına ve risk değerlendirmesine göre planlıyor, eğitim kayıtlarını yönetmelikte istenen içerikle düzenliyoruz. Yeni personel alımının yoğun olduğu dönemlerde eğitimlerin işe başlama tarihlerine göre planlanmasına da yardımcı oluyoruz.
Oryantasyon programının tamamlayıcısı olarak yangın eğitimleri ve tatbikatlarla yeni çalışanların acil durumlarda doğru davranışları uygulamalı olarak öğrenmesini destekliyoruz.


