Bursa OSB'lerindeki bir fabrika için yıllık İSG ve periyodik kontrol takvimi; iş ekipmanlarının periyodik kontrollerini (çoğu yılda bir), İSG eğitim tekrarlarını, sağlık gözetimini, acil durum tatbikatını ve risk değerlendirmesi gibi dokümanların yenilenmesini tek bir yıllık planda toplar. İyi bir takvim, kontrolleri çeyreklere ve planlı duruş dönemlerine yayarak hem yasal süreleri kaçırmayı hem de üretim kaybını önler.
Nilüfer, Demirtaş, Hasanağa, İnegöl ve diğer organize sanayi bölgelerinde faaliyet gösteren otomotiv yan sanayi, tekstil, makine ve metal işleme tesislerinde onlarca farklı ekipman, farklı periyotlarla kontrol edilmek zorundadır. Bu rehberde yasal periyotları tek tabloda topluyor, bunları çeyreklere dağıtan örnek bir yıllık plan sunuyor ve takvimi yönetirken en sık yapılan hataları ele alıyoruz.
Neden Yazılı Bir Yıllık Takvim Gerekir?
Orta ölçekli bir üretim tesisinde forkliftler, tavan vinçleri, kompresörler, hava tankları, presler, elektrik panoları, topraklama ve paratoner tesisatı, yangın söndürme ve algılama sistemleri, havalandırma tesisatı, raflar ve endüstriyel kapılar ayrı ayrı kontrol edilir. Bunlara eğitimler, sağlık muayeneleri, tatbikat, İSG kurulu toplantıları ve doküman yenilemeleri eklenince yıllık yükümlülük listesi kolayca yüzlerce kaleme ulaşır.
Bu yükümlülükleri hafızaya veya dağınık e-postalara bırakmak, şu sonuçları doğurur:
- Periyodu geçen ekipmanların fark edilmeden kullanılmaya devam etmesi
- Denetim veya müşteri auditinden hemen önce yapılan telaşlı ve eksik kontroller
- Raporlarda belirtilen uygunsuzlukların takip edilmemesi
- Kontrollerin üretimin yoğun olduğu dönemlere denk gelmesi
Otomotiv tedarik zincirinde yer alan tesislerde müşteri denetimleri ve ISO 45001 gibi yönetim sistemleri de düzenli, kanıtlanabilir bir planlama bekler. Yazılı bir takvim, hem yasal uyumun hem de yönetim sistemi denetimlerinin temel kanıtıdır.
Takvimin bir diğer faydası da bütçe planlamasıdır. Periyodik kontroller, eğitimler ve olası düzeltici faaliyetler (sigorta değişimi, zincir veya halat yenileme, emniyet valfi değişimi gibi) yıl başında öngörülebilir hâle gelir. Böylece uygunsuzlukların giderilmesi "bütçe yok" gerekçesiyle ertelenmez; bakım ve satın alma birimleri ihtiyaçları önceden planlayabilir. Birden fazla hizmet sağlayıcıyla çalışılıyorsa, takvim aynı zamanda hangi firmanın hangi kontrolden sorumlu olduğunu da netleştirir ve kontrol dışında kalan ekipman olmamasını sağlar.
İş Ekipmanlarının Yasal Kontrol Periyotları
Periyodik kontrol periyotları, İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği Ek-III'te belirlenmiştir. Yönetmelik ayrıca, ekipmanın kullanım yoğunluğu ve koşullarına göre yetkili kişi veya üretici tarafından daha kısa periyot önerilebileceğini kabul eder. Bir fabrikada en sık karşılaşılan ekipman grupları şunlardır:
| Ekipman / tesisat | Azami periyot | Not |
|---|---|---|
| Kaldırma ve iletme ekipmanları (forklift, caraskal, tavan vinci, platform, istif makinesi) | Yılda bir | Ağır kullanım koşullarında daha sık kontrol önerilebilir |
| Basınçlı kaplar (kompresör hava tankı, buhar ve sıcak su kazanları, hidrofor, genleşme tankı) | Yılda bir | Hidrostatik test ihtiyacı ilgili standart ve yetkili kişi değerlendirmesine göre belirlenir |
| Elektrik iç tesisatı | Yılda bir | Tadilat ve genişlemelerden sonra tekrarlanır |
| Topraklama tesisatı ve paratoner | Yılda bir | Yıldırım düşmesi veya hasar sonrası ayrıca kontrol |
| Yangın algılama ve söndürme tesisatı | Yılda bir | Taşınabilir söndürücüler TS ISO 11602-2'ye göre ayrıca kontrol ve bakım |
| Havalandırma ve lokal emiş tesisatı | Yılda bir | Proses değişikliğinde tekrar değerlendirme |
| Tezgahlar (pres, giyotin, torna, freze, CNC vb.) | Yılda bir | Emniyet ekipmanları (ışık bariyeri, iki el kumanda) fonksiyon testi dahil |
| İş makineleri | Yılda bir | Şantiye ve saha kullanımında koşullara göre sıklaşabilir |
| Endüstriyel raflar | TS EN 15635 esaslı yıllık uzman denetimi | Kullanıcı tarafından düzenli gözle kontrol ayrıca yapılır |
| Yük ve insan asansörleri | Yılda bir | Asansör Periyodik Kontrol Yönetmeliği kapsamında ayrı süreç |
Periyodik kontrol raporları, kontrolü yapan yetkili kişi tarafından EKİPNET'e kaydedilir. Takviminizde her ekipman için rapor numarası ve EKİPNET kaydının durumunu ayrı bir sütunda izlemeniz, denetimlerde belgeye hızlı ulaşmanızı sağlar. Ekipman gruplarının ayrıntılı açıklaması için periyodik kontrol nedir ve periyotlar rehberimize bakabilirsiniz.
Ekipman Dışındaki İSG Yükümlülüklerinin Periyotları
Yıllık takvim yalnızca makinelerden ibaret değildir. Eğitim, sağlık ve doküman yükümlülükleri de işyerinin tehlike sınıfına göre farklı sürelerle yenilenir. Bursa OSB'lerindeki metal işleme, döküm ve kimya tesislerinin önemli bir kısmı "çok tehlikeli", birçok montaj ve tekstil tesisi ise "tehlikeli" sınıftadır; kendi NACE kodunuza göre sınıfınızı doğrulayın.
| Yükümlülük | Çok tehlikeli | Tehlikeli | Az tehlikeli |
|---|---|---|---|
| Temel İSG eğitimi tekrarı | Yılda en az bir (en az 16 saat) | 2 yılda bir (en az 12 saat) | 3 yılda bir (en az 8 saat) |
| Periyodik sağlık muayenesi | Yılda bir | 3 yılda bir | 5 yılda bir |
| Risk değerlendirmesi yenileme | En geç 2 yılda bir | En geç 4 yılda bir | En geç 6 yılda bir |
| Acil durum planı yenileme | En geç 2 yılda bir | En geç 4 yılda bir | En geç 6 yılda bir |
| Acil durum tatbikatı | Tüm sınıflarda en az yılda bir | ||
| İSG kurulu toplantısı (50 ve üzeri çalışan) | Ayda bir | 2 ayda bir | 3 ayda bir |
Bunlara ek olarak patlayıcı ortam bulunan tesislerde Patlamadan Korunma Dokümanı, işyerinde, iş ekipmanında veya proseste önemli değişiklik olduğunda güncellenmelidir. Gürültü, toz, titreşim ve aydınlatma gibi ortam ölçümleri ise risk değerlendirmesinin gösterdiği ihtiyaca göre planlanır.
Örnek Yıllık Takvim: Kontrolleri Çeyreklere Yaymak
Aşağıdaki dağılım, tek vardiyadan üç vardiyaya kadar çalışan tipik bir üretim tesisi için örnek niteliğindedir. Amaç, her çeyreğe dengeli bir yük vermek ve üretimi en çok etkileyen kontrolleri planlı duruşlara denk getirmektir. Birçok otomotiv tedarikçisinin yaz ve yıl sonu dönemlerinde planlı duruş yaptığını dikkate alarak kendi tesisinizin takvimine uyarlayın.
| Dönem | Periyodik kontroller | İSG faaliyetleri |
|---|---|---|
| 1. çeyrek (Ocak–Mart) | Kaldırma ve iletme ekipmanları, istif ve forkliftler, endüstriyel raflar | Yıllık İSG planı ve eğitim planının onaylanması, önceki yılın uygunsuzluk kapanış kontrolü |
| 2. çeyrek (Nisan–Haziran) | Topraklama ve paratoner ölçümü (yaz fırtınaları öncesi), yangın algılama ve söndürme tesisatı | Temel İSG eğitimlerinin ilk bölümü, acil durum tatbikatı |
| 3. çeyrek (Temmuz–Eylül) | Planlı duruşta elektrik iç tesisatı ve pano termal analizi, tezgahlar ve presler, havalandırma tesisatı | Periyodik sağlık muayeneleri, gerekiyorsa ortam ölçümleri |
| 4. çeyrek (Ekim–Aralık) | Basınçlı kaplar ve kompresörler, kazanlar (ısıtma sezonu öncesi), endüstriyel kapılar | Eğitimlerin tamamlanması, risk değerlendirmesi ve acil durum planının gözden geçirilmesi, gelecek yıl takviminin hazırlanması |
Isıtma sistemleri ve kazan kontrollerini ısıtma sezonu başlamadan, topraklama ve paratoner ölçümlerini ise fırtına mevsiminden önce planlayın. Böylece ekipman en çok ihtiyaç duyulduğu dönemde güncel bir kontrolden geçmiş olur. Mevsime bağlı olmayan kontrolleri üretimin görece sakin olduğu haftalara kaydırın.
Takvim Adım Adım Nasıl Kurulur?
- Ekipman envanteri çıkarın: Tüm iş ekipmanlarını seri numarası, konumu, kapasitesi ve son kontrol tarihiyle listeleyin. Kiralık ve taşeronlara ait ekipmanları ayrıca işaretleyin.
- Yasal periyotları eşleştirin: Her ekipmana Ek-III'teki periyodu ve varsa üretici önerisini atayın; bir sonraki son kontrol tarihini hesaplayın.
- Tehlike sınıfına göre İSG yükümlülüklerini ekleyin: Eğitim, sağlık gözetimi, tatbikat, risk değerlendirmesi ve kurul toplantılarını aynı takvime işleyin.
- Üretim planıyla çakıştırın: Enerji kesintisi veya ekipman duruşu gerektiren kontrolleri planlı duruşlara, vardiya aralarına veya hafta sonlarına yerleştirin.
- Uyarı mekanizması kurun: Her kontrol için son tarihten en az dört hafta önce hatırlatma oluşturun. Basit bir paylaşımlı tablo bile, düzenli güncellendiği sürece yeterlidir.
- Rapor ve uygunsuzluk takibini bağlayın: Her kontrol satırına rapor numarası, EKİPNET kaydı, tespit edilen uygunsuzluk, sorumlu ve kapanış tarihi sütunları ekleyin.
- Yıl sonunda gözden geçirin: Geciken kontrolleri, tekrarlayan uygunsuzlukları ve yeni eklenen ekipmanları değerlendirip gelecek yılın takvimini güncelleyin.
Kontrol Gününü Verimli Kullanmak İçin Hazırlık
Kontrol ekibinin sahaya geldiği gün, hazırlıksız bir işletmede saatlerin kaybolduğu gündür: forkliftlerin şarjı bitmiştir, test yükü hazırlanmamıştır, pano anahtarları bulunamaz, kompresörün üretici belgeleri kayıptır. Bunun önüne geçmek için her kontrol öncesinde basit bir hazırlık listesi uygulanmalıdır.
- Ekipman erişimi: Kontrol edilecek ekipmanların listesi ve konumu önceden paylaşılmalı, kontrol sırasında kullanımdan çekilebilecekleri netleştirilmelidir.
- Test yükleri: Kaldırma ekipmanlarının yük testleri için uygun ve ağırlığı bilinen test yükleri veya ölçüm düzeneği hazır olmalıdır.
- Dokümanlar: Üretici kullanım kılavuzları, uygunluk beyanları, önceki yılın raporları, basınçlı kapların imalat belgeleri ve elektrik tek hat şemaları erişilebilir olmalıdır.
- Refakatçi personel: Ekipmanı tanıyan bir operatör veya bakım teknisyeninin kontrol boyunca eşlik etmesi hem süreyi kısaltır hem de bulguların yerinde konuşulmasını sağlar.
- Enerji kesinti izinleri: Enerjisiz ölçüm gerektiren devreler için üretim ve bakım birimlerinin onayı önceden alınmalıdır.
Hazırlığın iyi yapılması, özellikle çok sayıda ekipmanın bulunduğu büyük tesislerde kontrol süresini belirgin şekilde kısaltır ve üretimin daha az etkilenmesini sağlar.
Yıl İçinde Takvimi Güncellemeyi Gerektiren Durumlar
Yıllık takvim, yılın başında hazırlanıp rafa kaldırılan bir belge değildir. Aşağıdaki durumlarda takvim, yıllık periyot beklenmeden güncellenmeli ve ilgili kontroller öne çekilmelidir:
- Tesise yeni makine, hat veya ekipman eklenmesi
- Ekipmanın yerinin değiştirilmesi, sökülüp yeniden kurulması veya esaslı onarımı
- Kaza, ramak kala olay, yangın, su baskını veya yıldırım düşmesi gibi olaylar
- Uzun süre kullanılmayan ekipmanın yeniden devreye alınması
- Tehlike sınıfını, çalışan sayısını veya prosesleri etkileyen değişiklikler
- Mevzuat veya ilgili standartlarda yapılan güncellemeler
Bu tür olağan dışı kontrollerin de takvimde ayrı bir satır olarak işlenmesi, ekipmanın bir sonraki periyodik kontrol tarihinin doğru hesaplanmasını sağlar.
Takvim Yönetiminde En Sık Yapılan Hatalar
- Yeni ekipmanı takvime eklememek: Yıl içinde alınan forklift, kompresör veya pres, ilk kontrolü yapılmadan kullanılmaya başlanır ve takvimin dışında kalır.
- Kiralık ekipmanı unutmak: Kiralık platform, vinç veya forkliftin güncel periyodik kontrol raporunun teslimde istenmesi gerekir.
- Raporu almakla yetinmek: Rapordaki uygunsuzluklar kapatılmadan ekipmanın "kontrolden geçti" sayılması en yaygın hatadır. Uygunsuzluk içeren bir rapor, ekipmanın güvenli olduğunu değil, düzeltme gerektiğini belgeler.
- Tüm kontrolleri tek aya yığmak: Bir aksama tüm ekipmanların periyodunu birlikte geçirir.
- Takvimin tek kişinin bilgisayarında kalması: Sorumlu kişi ayrıldığında takip kopar. Takvim ortak erişilen bir ortamda tutulmalıdır.
Periyodik kontrolü geçmiş bir ekipmanla yaşanan iş kazasında işverenin sorumluluğu belirgin biçimde ağırlaşır; idari para cezalarının yanı sıra SGK rücu davaları ve ceza yargılaması gündeme gelebilir. Yükümlülüklerin ayrıntısı için periyodik kontrol yaptırmamanın cezası ve işveren sorumluluğu yazımıza bakabilirsiniz.
PRD TEST Olarak Nasıl Destek Veriyoruz?
Nilüfer merkezli bir kontrol firması olarak Bursa'daki fabrikalara yıllık periyodik kontrol planlamasında destek veriyoruz. Ekipman envanterinizi birlikte çıkarıyor, kontrolleri üretim planınıza uygun dönemlere yayıyor ve raporları EKİPNET'e kaydederek teslim ediyoruz. Kaldırma ekipmanlarından basınçlı kaplara, elektrik ve yangın tesisatından tezgahlara kadar periyodik kontrol hizmetlerimizi tek bir takvim altında yürütebiliyoruz.
Eğitim ve tatbikat tarafında ise temel İSG eğitimleri, yangın eğitimi ve tatbikatlarını aynı plana entegre ederek yıl boyunca dağınık organizasyon yükünü azaltmayı hedefliyoruz. Yıllık takviminizi oluşturmak veya mevcut planınızı gözden geçirmek için bizimle iletişime geçebilirsiniz.


