Mobil İskelelerde Yüksekte Çalışma Kuralları

Tekerlekli mobil iskeleler, fabrika içindeki aydınlatma değişimi, boru ve kablo tavası montajı, boya ve tavan işleri gibi geçici yüksekte çalışma işlerinde en sık kullanılan ekipmanlardandır. Hafif, hızlı kurulabilen ve taşınabilen yapıları büyük kolaylık sağlar; ancak aynı özellikler, yanlış kullanıldığında onları devrilmeye ve düşme kazalarına en açık ekipmanlardan biri hâline getirir.

Mobil iskele kazalarının önemli bir kısmı; kilitlenmemiş tekerlekler, açılmamış stabilizatörler, eğimli zemin, iskele üzerinde personel varken taşıma ve korkuluksuz platform gibi basit ama ölümcül hatalardan kaynaklanır. Bu rehberde yüksekte çalışma mevzuatı çerçevesinde mobil iskelelerin güvenli kurulumu, kullanımı, kontrolü ve ankraj seçiminde dikkat edilmesi gerekenleri ele alıyoruz.

Mevzuat ve Standartlar

Yüksekte çalışmanın temel dayanağı 6331 sayılı İSG Kanunu ile birlikte İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği'dir. Yönetmeliğin Ek-II bölümü, yüksekte yapılan geçici işlerde iş ekipmanlarının kullanımına ilişkin hükümler içerir. Bu hükümlere göre:

• Yüksekte çalışmada toplu koruma önlemleri, kişisel koruma önlemlerine göre önceliklidir.
• İskeleler, sağlamlık hesapları ve üretici talimatları doğrultusunda kurulmalı, yetkin bir kişinin gözetiminde kurulup sökülmelidir.
• Tekerlekli iskelelerin istem dışı hareket etmesi uygun düzeneklerle önlenmelidir.
• İskeleler; kurulumdan sonra, kullanım öncesinde, değişiklikten veya iskeleyi etkileyebilecek olaylardan (şiddetli rüzgâr, darbe gibi) sonra kontrol edilmelidir.

İnşaat işlerinde ek olarak Yapı İşlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği hükümleri uygulanır. Teknik standart olarak ise alüminyum ve çelik mobil kule iskeleler için TS EN 1004 (Hazır elemanlardan yapılmış mobil erişim ve çalışma kuleleri) esas alınır. Bu standart; malzeme, boyut, stabilite, platform yük sınıfı, korkuluk ve erişim düzenleri için tasarım gerekliliklerini belirler ve üreticiden ayrıntılı bir kurulum ve kullanım kılavuzu ister.

Güvenli Kurulum Kuralları

1. Zemin kontrolü: Zemin düz, taşıyıcı ve kaygan olmayan bir yüzey olmalıdır. Rögar kapakları, kanal ızgaraları, yağlı alanlar ve eğimli rampalar üzerine kurulum yapılmamalıdır. Ayarlı ayaklar yalnızca kılavuzda izin verilen sınırlar içinde kullanılmalıdır.
2. Parça kontrolü: Tüm çerçeve, çapraz, platform ve korkuluk elemanlarında ezilme, çatlak, eğilme ve kilit mekanizması arızası olup olmadığı kontrol edilmelidir.
3. Kılavuza uygun montaj: Çaprazlar ve yatay bağlantılar kılavuzda gösterilen sırayla ve eksiksiz takılmalıdır. Eksik çapraz, iskelenin rijitliğini önemli ölçüde azaltır.
4. Stabilizatörler: Kılavuzda belirtilen yükseklikten itibaren stabilizatörler takılmalı, tam açılmalı ve zemine temas etmelidir.
5. Korkuluk sistemi: Çalışma platformunda üst korkuluk, ara korkuluk ve topuk levhası eksiksiz olmalıdır. Kurulum sırasında da kılavuzdaki önden korkuluk (advance guardrail) veya benzeri yöntemlerle düşme riski kontrol altına alınmalıdır.
6. Tekerlek kilitleri: Tüm tekerlekler kilitlenmeli ve kilidin hem dönmeyi hem de tekerlek yönlenmesini engellediği kontrol edilmelidir.
7. Kontrol ve etiketleme: Kurulum tamamlandıktan sonra yetkin kişi tarafından kontrol edilmeli, iskele üzerine kullanıma uygunluk etiketi asılmalıdır.

Kullanım Sırasında Uyulması Gereken Kurallar

Doğru kurulmuş bir iskele de yanlış kullanım nedeniyle devrilebilir. Kullanım sırasında şu kurallara uyulmalıdır:

• İskeleye yalnızca iç merdiven veya kılavuzda tanımlanan erişim düzeni üzerinden çıkılmalı; çerçevenin dışından tırmanılmamalıdır.
• Platform üzerinde merdiven, kasa veya kova gibi nesnelerle ek yükseklik oluşturulmamalıdır.
• Platformun yük sınıfı aşılmamalı; ağır malzemeler platformda biriktirilmemelidir.
• İskele üzerinden yatay kuvvet uygulayan işler (delme, çekme, itme) kılavuzdaki sınırlar dikkate alınarak yapılmalıdır.
• Dış mekânda rüzgâr hızı üretici sınırını aştığında çalışma durdurulmalıdır.
• İskele üzerinde kimse, malzeme veya alet varken iskele kesinlikle taşınmamalıdır.
• Taşıma, düz zeminde ve yalnızca tabandan itilerek yapılmalı; taşıma sonrası tekerlekler yeniden kilitlenmelidir.
• Elektrik hatlarına yaklaşma mesafeleri gözetilmeli, forklift ve araç trafiğine açık alanlarda bariyer ve işaretleme yapılmalıdır.

Mobil İskele Her İş İçin Doğru Seçim mi?

Yüksekte çalışma planlanırken ilk soru, işin yerden yapılıp yapılamayacağıdır. Örneğin aydınlatma armatürlerinin indirilebilir askılarla monte edilmesi veya uzun saplı aletlerin kullanılması, yüksekte çalışma ihtiyacını tamamen ortadan kaldırabilir. Bu mümkün değilse, işin süresine, yüksekliğine, zemin koşuluna ve erişim ihtiyacına göre en uygun ekipman seçilmelidir.

Mobil iskele; sabit bir noktada birkaç saat veya gün süren, düz ve sağlam zeminde yapılan işler için uygundur. Sık konum değiştirilmesi gereken, engebeli zeminde veya yüksek erişim gerektiren işlerde ise mobil yükseltilebilir iş platformları (makaslı veya bomlu platformlar) daha güvenli bir seçenek olabilir. Kısa süreli ve hafif işlerde platformlu merdivenler de değerlendirilebilir; ancak seyyar merdivenler çalışma platformu olarak değil, öncelikle erişim aracı olarak düşünülmelidir. Seçim kararı, iş başlamadan önce risk değerlendirmesiyle verilmeli ve iş izni sürecine yansıtılmalıdır.

Ankraj Noktası ve Kişisel Düşme Önleyiciler

Tam korkuluklu bir mobil iskele platformu, düşmeye karşı toplu koruma sağlar ve yüksekte çalışmada ilk tercih edilmesi gereken önlemdir. Ancak bazı durumlarda, örneğin korkuluk üzerinden uzanarak çalışma gerektiren işlerde, risk değerlendirmesi ek olarak kişisel düşme önleyici kullanılmasını gerektirebilir.

Bu durumda kritik kural şudur: Emniyet kemerinin bağlantısı mobil iskelenin kendisine yapılmamalıdır. Mobil iskeleler, bir düşmenin yarattığı ani yükü karşılayacak ve bu yük altında devrilmeyecek şekilde tasarlanmamıştır. Düşme anında iskele, düşen kişiyle birlikte devrilebilir. Ankraj noktası; binanın yeterli dayanımdaki bir çelik kirişine, TS EN 795'e uygun bir ankraj düzeneğine veya uygun şekilde tasarlanmış bir yaşam hattına yapılmalıdır. Bağlantı yüksekliği ve düşme mesafesi de hesaba katılmalı, alçak yüksekliklerde enerji sönümleyicili lanyard yerine gerektiğinde geri sarımlı düşme durdurucu tercih edilmelidir.

Kemerin doğru giyilmesi ve düşme sonrası kurtarma planı da en az ankraj kadar önemlidir. Bu konular için paraşüt tipi emniyet kemeri (EN 361) nasıl giyilir ve askı travması yazılarımızı inceleyebilirsiniz.

Kontrol, Eğitim ve İşverenin Sorumluluğu

Mobil iskelenin güvenli kullanımı üç unsura dayanır: uygun ekipman, yetkin kişi ve düzenli kontrol. İşveren; iskelenin standarda uygun ve kılavuzlu olmasını, kurulum ve kontrol yapan kişilerin yetkin olmasını ve iskelede çalışan personelin yüksekte çalışma eğitimi almış olmasını sağlamakla yükümlüdür.

Kontrol kayıtlarında iskelenin konumu, kurulum tarihi, kontrol eden kişi, tespit edilen eksikler ve kullanıma uygunluk durumu yer almalıdır. Uygulamada yeşil ("kullanıma uygun") ve kırmızı ("kullanmayın") etiket sistemi, sahadaki herkesin iskelenin durumunu bir bakışta anlamasını sağlar. Bursa'daki büyük üretim tesislerinde bakım duruşları sırasında aynı anda çok sayıda iskelenin kurulduğu dönemler, kontrol disiplininin en çok zorlandığı zamanlardır; bu dönemler için önceden planlama yapılması önerilir.

PRD TEST Olarak Nasıl Destek Veriyoruz?

Mobil iskele ve yüksekte çalışma risklerini, sahadaki gerçek ekipmanlar üzerinden uygulamalı olarak anlatan yüksekte çalışma eğitimi veriyoruz. Eğitimde iskele kurulum kontrolleri, ankraj seçimi, kemer kullanımı ve kurtarma planı birlikte ele alınır.

İskele ve yüksekte çalışma ekipmanlarının kontrol prosedürlerinin oluşturulmasında ve saha uygulamalarının değerlendirilmesinde, işletmenizin iş güvenliği ekibiyle birlikte çalışıyoruz.